Έκθεση 2025 για το Κενό ΦΠΑ. Στις 12 Δεκεμβρίου 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την Έκθεση 2025 για το κενό ΦΠΑ. Η έκθεση αναλύει τα στοιχεία του 2023, επικεντρώνεται στις αλλαγές που εισήγαγαν τα κράτη μέλη και μελετά τη δομή των μειωμένων συντελεστών (συμπεριλαμβανομένου του μηδενικού συντελεστή).Μετά την πανδημία COVID-19 και την ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, πολλές χώρες της ΕΕ εισήγαγαν προσωρινές μειώσεις και απαλλαγές ΦΠΑ με στόχο να παράσχουν άμεση ανακούφιση σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν υψηλότερο κόστος ζωής και λειτουργικό κόστος.
Έκθεση 2024 για το Κενό ΦΠΑ. Στις 18 Δεκεμβρίου 2024, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την Έκθεση 2024 για το κενό ΦΠΑ. Η έκθεση δείχνει ότι το 2022 υπήρξε μια σχετικά μεγάλη ομάδα κρατών μελών όπου το κενό ΦΠΑ παρέμεινε σταθερό σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Σε οκτώ κράτη μέλη, η εκτιμώμενη μεταβολή ήταν μικρότερη από 1 ποσοστιαία μονάδα. Σε εννέα κράτη μέλη το κενό μετατοπίστηκε κατά περισσότερο από 3 ποσοστιαίες μονάδες. Οι μεγαλύτερες μειώσεις στο μέγεθος του κενού ΦΠΑ σημειώθηκαν στην Κύπρο (-6,8%), Λετονία (-5,2% ) και Ρουμανία (-4,2 %). Οι μεγαλύτερες αυξήσεις στο μέγεθος του κενού ΦΠΑ σημειώθηκαν στη Σλοβενία (+5,6 %), τη Δανία (+4,1%), το Βέλγιο (+4,0 %) και τη Βουλγαρία (+3,9 %).
Έκθεση 2023 για το Κενό ΦΠΑ. Στις 24 Οκτωβρίου 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την Έκθεση 2023 για το κενό ΦΠΑ. Η έκθεση δείχνει ότι τα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ σημείωσαν πρόοδο στην επιβολή της συμμόρφωσης με τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) το 2021. Σε ονομαστικούς όρους, το συνολικό κενό ΦΠΑ της ΕΕ μειώθηκε κατά περίπου 38 δισεκατομμύρια ευρώ, από 99 δισεκατομμύρια ευρώ το 2020 σε 61 δισεκατομμύρια ευρώ το 2021, μια άνευ προηγουμένου βελτίωση σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Τα μικρότερα κενά ΦΠΑ σημειώθηκαν στην Ολλανδία (-0,2%), στη Φινλανδία (0,4%), στην Ισπανία (0,8%) και στην Εσθονία (1,4%). Τα μεγαλύτερα κενά σημειώθηκαν στη Ρουμανία (36,7%), στη Μάλτα (25,7 %), στην Ελλάδα (17,8 %) και στη Λιθουανία (14,5 %). Η Ιταλία μείωσε το κενό της κατά 10,7 ποσοστιαίες μονάδες, η Πολωνία κατά 7,8 μονάδες, η Κύπρος κατά 9,2 μονάδες, το Βέλγιο κατά 6,7 μονάδες και η Ιρλανδία κατά 6 ποσοστιαίες μονάδες. Η έκθεση του 2023 δείχνει ότι, ενώ ορισμένες απώλειες εσόδων είναι αδύνατο να αποφευχθούν, οι στοχευμένες απαντήσεις πολιτικής φαίνεται να έχουν κάνει τη διαφορά, ιδίως εκείνες που σχετίζονται με την ψηφιοποίηση των φορολογικών συστημάτων, την αναφορά συναλλαγών σε πραγματικό χρόνο και την ηλεκτρονική τιμολόγηση. Ταυτόχρονα, παράγοντες όπως τα μέτρα κρατικής στήριξης που εφαρμόστηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, τα οποία συχνά εξαρτιόνταν από την πληρωμή φόρων, ώθησαν τη μείωση του κενού ΦΠΑ.
Έκθεση 2022 για το Κενό ΦΠΑ. Στις 9 Δεκεμβρίου 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την Έκθεση 2022 για το κενό ΦΠΑ. Τα κράτη μέλη της ΕΕ έχασαν περίπου 93 δισεκατομμύρια ευρώ από έσοδα από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) το 2020, σύμφωνα με την έκθεση. Αν και εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά υψηλό, το κενό ΦΠΑ (η εκτιμώμενη διαφορά μεταξύ των αναμενόμενων εσόδων στα κράτη μέλη της ΕΕ και των εσόδων που πράγματι εισπράχθηκαν) μειώθηκε κατά περίπου 31 δισεκατομμύρια ευρώ, σε σύγκριση με τα στοιχεία του 2019. Αυτή η αύξηση εξηγείται σε κάποιο βαθμό από την επίδραση των μέτρων κρατικής στήριξης που θεσπίστηκαν για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID-19, στη φορολογική συμμόρφωση. Ωστόσο, το κενό ΦΠΑ παραμένει σημαντικό πρόβλημα, σε μια εποχή που οι κυβερνήσεις χρειάζονται βιώσιμα έσοδα για την αντιμετώπιση της σημερινής οικονομικής αβεβαιότητας. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις τέσσερεις χώρες με το μεγαλύτερο κενό ΦΠΑ, που εκτιμάται σε 3,178 δισεκατομμύρια ευρώ.
Η Θ. Λαζαρέτου υποστηρίζει στο άρθρο της, Mειώνοντας το φορολογικό κενό στον ΦΠΑ, ΕΝΑ Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών, https://enainstitute.org/31.07.2023 ότι, σήμερα, η ψηφιοποίηση εκτιμάται ότι είναι το σημαντικό εργαλείο για τη μείωση του φορολογικού κενού στον ΦΠΑ παράλληλα με την απλοποίηση των φορολογικών διαδικασιών και τη μείωση του επιχειρηματικού κόστους για τη συμμόρφωση. Το VAT e-commerce package (2020), το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών πληρωμών CESOP (έναρξη εφαρμογής 2024) και η πρόταση οδηγίας για τον ΦΠΑ στην ψηφιακή εποχή (ViDA) τον Δεκέμβριο 2022 είναι πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς αυτή την κατεύθυνση. Κεντρική αντίληψη αυτών των πρωτοβουλιών είναι ότι, το “tax just happens” μπορεί να συμβεί εάν υπάρχουν ορθές φορολογικές πληροφορίες στα επιμέρους στάδια της συναλλαγής και ο φόρος δηλώνεται και καταβάλλεται χωρίς να απαιτούνται υλικές ενέργειες. Στην εργασία της, Αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής ΦΠΑ στην ψηφιακή εποχή, ΕΝΑ Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών, https://enainstitute.org/19.12.2023 γράφει ότι, η προσδοκία αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής από την εφαρμογή της πρότασης ViDA εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το εάν η βελτίωση στην εισπραξιμότητα του φόρου θα είναι μια αλλαγή του παιχνιδιού ή θα είναι απλά κάτι καλύτερo από τα συνήθως συμβαίνοντα.
Miceli, Maria-Augusta. Η συγγραφέας στο άρθρο της VAT Compliance Incentives, March 3, 2021, SSRN: https://ssrn.com/abstract=3531282, παρουσιάζει ένα μοντέλο που υπολογίζει τους περιορισμούς σε δημοσιονομικούς παραμέτρους προκειμένου, το φορολογικό σύστημα ΦΠΑ να επιτύχει τη συμμόρφωση είτε αυθόρμητα είτε μετά από έλεγχο.
Zarema Alieva & Jennifer Ramare. Οι συγγραφείς στη μελέτη τους What are the effects of a cashless society on VAT evasion? απαντούν στο ερώτημα, αν το κενό ΦΠΑ μειώνεται καθώς πηγαίνουμε προς μια κοινωνία χωρίς μετρητά.
Ο Ν. Γιανναγάς στη μελέτη του Φόρος Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) in Ένα δίκαιο και αποδοτικό φορολογικό σύστημα, Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς /Transform! Europe (2022) αναλύει τα αιτία δημιουργίας του κενού ΦΠΑ στην Ελλάδα και απαριθμεί λύσεις για τη μείωσή του.
P. Thlineros. Tο κενό ΦΠΑ (Vat Gap), δηλαδή η απώλεια εσόδων ΦΠΑ, υπάρχει λόγω των ατελειών του τρέχοντος συστήματος ΦΠΑ. Μάλιστα το ετήσιο Κενό ΦΠΑ αντικατοπτρίζει την πρόοδο κάθε χώρας προς τη δημιουργία ενός ισχυρού συστήματος ΦΠΑ. Λύσεις για την άρση των ατελειών αυτών υπάρχουν, υποστηρίζει ο P. Thlineros στο άρθρο του, Closing the Vat Gap, IBDF, Whites Papers, 2018
Έννοια και μεθοδολογία υπολογισμού. Το ΚΕΝΟ ΦΠΑ (Vat Gap) είναι το έλλειμα εσόδων ΦΠΑ, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στο ποσό του φόρου που θεωρητικά θα μπορούσε να συλλεχθεί σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία και στο ποσό του φόρου που πράγματι συλλέγεται. Στο ΚΕΝΟ ΦΠΑ κατηγοριοποιούνται, κατ ΄αρχήν δύο τύποι διαφορών: α) η διαφορά ανάμεσα στο φόρο που καταλογίζεται σε συνέχεια δηλώσεων και ελέγχων και στο φόρο που θεωρητικά θα μπορούσε να καταλογιστεί και β) η διαφορά ανάμεσα στο φόρο που καταλογίζεται και στο φόρο που τελικά εισπράττεται. Η αποτύπωση του ΚΕΝΟΥ ΦΠΑ γίνεται στη βάση μεθοδολογίας. Μεθοδολογίες υπολογισμού του ΚΕΝΟΥ έχουν προταθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Κυρώσεις. Νέες κυρώσεις θα μπορούσαν να εισαχθούν που θα επέβαλαν την ανάκληση ή την αναστολή λειτουργίας του αριθμού ΦΠΑ σε δόλια ενεργούντες επιχειρηματίες, μη επιτρέποντας τους, να υποβάλουν ξανά αίτηση για νέα εγγραφή ΦΠΑ στο ίδιο ή σε άλλο μέλος κράτος – υποστηρίζει ο Ine Lejeune το στο άρθρο του, Never waste a good crisis, turning the EU VAT system into a win-win-win, International Vat Monitor, May/June 2020.